Thiết bị AI luôn lắng nghe: kính, vòng đeo và lo ngại riêng tư

Từ chiếc kính gắn camera đến mặt dây chuyền ghi âm, ngày càng nhiều thiết bị đeo người có khả năng nghe, phiên âm và tóm tắt những gì diễn ra xung quanh chủ nhân.

Cùng với đà tăng của thị trường, các cơ quan quản lý và chuyên gia bắt đầu lên tiếng về việc người đứng gần có thể bị ghi lại mà không hay biết.

Thiết bị AI luôn lắng nghe tăng nhanh: 8,4 triệu kính AI năm 2025

Hãng nghiên cứu Omdia ghi nhận lượng kính mắt tích hợp AI vận chuyển toàn cầu đạt 8,4 triệu chiếc năm 2025, so với 2,1 triệu chiếc năm 2024. Loa, smartwatch và kính thông minh ở trạng thái “sẵn sàng chờ lệnh” vì vậy xuất hiện nhiều hơn ở nơi làm việc lẫn ngoài đường.

Các hãng quảng bá nhóm thiết bị này có thể tự ghi chép cuộc họp, theo dõi cuộc trò chuyện, đặt lời nhắc và đưa ra đề xuất cá nhân hóa, với mức giá dễ tiếp cận hơn trước. Chris Thomas, 43 tuổi ở Pittsburgh, bang Pennsylvania (Mỹ), là một người dùng như thế: ông đeo kính gắn camera, mặt dây chuyền ghi âm kèm tạo ghi chú và vòng đeo thông minh.

Thomas điều hành một doanh nghiệp và làm nhà sáng tạo nội dung. Ông dựa vào các thiết bị để sắp xếp công việc, thanh toán hóa đơn đúng hạn, đặt lời nhắc mỗi ngày và theo dõi sức khỏe. “Tôi cực kỳ hay quên”, ông giải thích.

Điểm khác so với thế hệ trước nằm ở cách xử lý âm thanh. Sản phẩm đời trước cần “từ khóa” để kích hoạt, hoặc đôi khi lưu và gửi âm thanh lên đám mây, còn thiết bị mới có thể liên tục lắng nghe, diễn giải giọng nói và trích xuất ý nghĩa bằng AI.

Apple Watch Series 12, Bee Frontier và Bee Eclipse: ghi chú ngay trên thiết bị

Apple Watch Series 12 và hai thiết bị Bee của Amazon đều ghi chú, tóm tắt hội thoại. Apple Watch ra mắt tháng 9 với Siri Recap tự ghi chú và Live Rewind tóm tắt 15 giây hội thoại thành văn bản.

Amazon mới giới thiệu Bee Frontier và Bee Eclipse, dạng thẻ, có thể ghi âm, phiên âm và phân tích hoạt động hằng ngày. Plaud và Pocket làm thiết bị ghi chú nhỏ gọn dạng thẻ, còn Friend bán vòng cổ tích hợp AI.

Apple khẳng định tính năng ghi chú trên Apple Watch không lưu âm thanh và không gửi bản ghi đến máy chủ; Amazon khẳng định điều tương tự với bộ đôi Bee. Luật sư Colin Zick của hãng luật Foley Hoag nhận định Apple có vẻ đã học từ các vụ kiện trước đây về trợ lý giọng nói.

Ông Zick nêu một câu hỏi pháp lý còn bỏ ngỏ: hệ thống liên tục lắng nghe, diễn giải rồi tóm tắt giọng nói có bị coi là nghe lén hay không, khi đã tự xóa và không giữ bản ghi gốc.

Thiết bị AI luôn lắng nghe: ghi khi bấm nút hay ghi liên tục

Nhóm thiết bị ghi chú chia hai hướng: ghi khi người dùng chủ động bấm nút, và ghi liên tục âm thanh, hình ảnh xung quanh. Plaud NotePin S, dạng ghim, dây chuyền hoặc vòng tay, thuộc hướng đầu, người dùng chạm nút để phiên âm và trích tóm tắt.

Hướng thứ hai đến từ Lenovo với Motorola Project Maxwell, bản chứng minh ý tưởng có khả năng ghi âm thanh và video xung quanh mọi lúc. Phó chủ tịch điều hành Lenovo Luca Rossi cho biết hãng cũng xem xét kính thông minh và cảm biến AI đặt trong nhà.

Ông Rossi nhấn mạnh người dùng kiểm soát “dữ liệu nào họ muốn hoặc cho phép đưa ra khỏi thiết bị”. Về quyền riêng tư của người khác, ông ví việc dùng thiết bị này với “đi loanh quanh với một chiếc điện thoại có camera”.

Kính Meta Ray-Ban, EDPB và Na Uy: quyền riêng tư của người xung quanh

Cơ quan quản lý châu Âu và chính phủ Na Uy đã lên tiếng về kính AI. Đầu tháng 10, Na Uy tuyên bố dự định cấm kính AI ở một số địa điểm công cộng.

Ngày 13/10, Ủy ban Bảo vệ Dữ liệu châu Âu (EDPB) nêu rằng thiết bị giống kính thường nhưng có camera, micro và Internet có thể thu thập thông tin người khác mà họ không hay biết.

Với nhóm kính AI & kính thông minh, cộng đồng mạng cũng phản ứng. Ba chủ đề Reddit về kính Meta Ray-Ban nhận hơn nghìn bình luận về bản cập nhật cho phép kính ghi âm mà không cần nói “Hey Meta”. Meta khẳng định “vấn đề đã được giải quyết” nhưng không nêu chi tiết.

Karen Panetta của Trường Kỹ thuật Tufts, thành viên IEEE, nói: việc cho phép ghi hình bản thân hoặc thứ mình nhìn không có nghĩa mọi người xung quanh đã đồng ý. Michael Stokes, Phó chủ tịch cấp cao tại Veilant, cho rằng AI diễn giải nhanh lượng thông tin “lớn hơn nhiều”.

TS Roman Yampolskiy, Đại học Louisville, nói: “Không có một nút tắt duy nhất đủ để kiểm soát”. Ông đề xuất đèn báo ghi hình “đủ lớn để nhìn thấy”, tự động làm mờ khuôn mặt và “hình phạt thích đáng” với người lạm dụng.

Kính thông minh AI và vòng đeo: ý nghĩa với người dùng

Người dùng có thêm công cụ tự ghi chú, tóm tắt hội thoại và nhắc việc ngay trên cổ tay, mặt dây chuyền hay kính, như cách Thomas quản lý công việc hằng ngày. Thiết bị có thể xử lý âm thanh liên tục thay vì chỉ chờ từ khóa.

Với người xung quanh, họ khó biết thiết bị đang hoạt động hoặc âm thanh xử lý tại chỗ hay gửi lên máy chủ, và không có quyền vào phần cài đặt để xem hay yêu cầu xóa dữ liệu. Thomas kể ông từng tháo hẳn kính Meta khi một người qua đường tỏ ra không thoải mái.